سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان
وجه تسميه

اصفهان از روزگاران كهن تا كنون به نامهاي: آپادانا، آصف‌هان، اسباهان، اسبهان، اسپاتنا، اسپادنا، اسپاهان، آسپدان، اسپدانه، اسپهان، اسپينر، اسفاهان، اسفهان، اصباهان، اصبهان، اصپدانه، اصفاهان، اصفهان، اصفهانك، انزان، بسفاهان، پارتاك، پارك، پاري، پاريتاكن، پرتيكان، جي، داراليهودي، رشورجي، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، صفاهون، گابا، گابيان، گابيه، گبي، گي، نصف جهان و يهوديه سرشناس بوده‌است.

 

بيشتر نويسندگان بر اين باورند كه چون اين ناحيه پيش از اسلام، به ويژه در دوران ساسانيان، مركز گردآمدن سپاه بود و سپاهيان مناطق جنوبي ايران، مانند: بختياري، خوزستان، كرمان، فارس، سيستان و... در اين ناحيه گرد آمده و به سوي محل نبرد حركت مي‌كردند، آنجا را «اسپهان» گفته، سپس عربي شده و به صورت «اصفهان» درآمده‌است.

اين شهر داراي واژگان كهنتري است كه با نام كنوني آن، هيچ گونه پيوندي ندارد، مانند: انزان، گابيان، گابيه، جي، گبي، گي، گابا.

در كتيبه‌هاي پارسي هخامنشي، انزان شامل ناحيه اصفهان و بختياري بوده و پيش از كورش، مركز قدرت هخامنشيان در اين ناحيه بوده و پس از كورش «انزان» به «گابيان» تبديل يافته است.

هرتسفلد نگاشته‌است: اصفهان نام بلوكي از ولايت پريت كان و نام شهر «گبي» بوده‌است. گبي بعدها «گي» و سپس عربي شد و به «جي» تبديل يافت.

در سده 2 ميلادي، نام «گبي» و «اسپدانا» در نقشه بطلميوس ديده مي‌شود. وي «اسپدانا»ي پارسي زمان هخامنشي را از كتاب ارتستنس، مدير كتابخانه اسكندر مقدوني برداشته بود. در يك نقشه جهان نما كه 100 سال پيش از بطلميوس ترسيم شده‌است، اين نام به صورت ساساني «سپانه» يعني سپاهان نگاشته شده و معني آن، جاي لشكريان است.

استرابون جغرافيدان يوناني در 2000 سال قبل، از اصفهان به عنوان مركز كشور ايران نام برده است. وي مي‌گويد: نام اصفهان در ابتدا «انزان» بوده و سپس به «گابيان» تبديل يافته و از دوره هخامنشيان به بعد به «گي» و بعدها به «جي» تبديل شده است.

در عهد اشكانيان اصفهان مركز و پايتخت يكي از ايالت هاي وسيعي بود كه تحت فرمان ملوك اشكاني قرار داشت. در دوره ساسانيان، اصفهان محل سكونت و قلمرو و نفوذ «اسپوهران» يا اعضاي هفت خانواده بزرگ ايراني كه مشاغل عمده و مناسب سلطنتي در اختيار داشتند، بود.

هنگام تصرف اصفهان به دست قواي مهاجم عرب اين شهر «جي» ناميده مي‌شده است. جي يكي از روستاهاي بسيار معروف و معتبر شهر بوده كه در آبادي به پاي شهر مي‌رسيده است. ياقوت حموي اصفهان را شهر «سواران» ناميده و حمزه اصفهاني كلمه «اصفهان» يا «اسپاهان» را مشتق از سپاه مي‌داند.

در كتاب «تقويم البلدان» از ابن حوقل نقل شده است كه اصفهان در آخر كوهستان است از جهت جنوب و پرنعمت‌ترين شهرها است. معدن سرمه دارد. از اصفهان بعد به كاشان و قم مي‌رسند اصل آن «سپاهان» است به معني لشگرها زيرا كه سپاه عجم در وقت بيكاري آنجا جمع بودند

.

نويسنده كتاب حدودالعالم از اين شهر به نام «سپاهان» ياد كرده، مي‌گويد : «سپاهان شهري عظيم است و آن دو شهر است: يكي را جهودان خوانند و يكي را شهرستان و در هر دو منبر نهاده‌اند...»

محمد حسين بن خلف تبريزي، درباره نام اصفهان، نوشته‌است : «اصباهان، معرب اسپاهان است و آن شهري است مشهور در عراق و نام اصلي او اين است. و نام مقامي است از جمله دوازده مقام موسيقي و آن را اصفهانك نيز خوانند.»

تاریخ به روز رسانی:
1395/09/02
تعداد بازدید:
478